Fatals.info

Podział ustaw zgromadzeń ludowych

admin — Sat, 28 Jun 2008 22:27:37 +0000

Ustawy zgromadzeń ludowych ze względu na tryb powstania dzielimy na :

leges rogatae – ustawy przyjęte w drodze rogatio czyli w zwyczajnym trybie ustawodawczym (na zgromadzeniach ludowych)
leges datae – ust. w których następowało odwrócenie procesu ustawodawczego. To magistrat wydawał ustawy z upoważnienia ludowego (w sytuacjach wyjątkowych np. przewidywania wojny).
leges dictae – zarządzenia cesarza lub jego urzędników dla uregulowania spraw w posiadłościach cesarskich. Nie była to więc ustawa w sensie dosłownym lecz zarządzenie dla danej prowincji.

Proces legislacyjny na zgromadzeniu ludowym

admin — Fri, 20 Jun 2008 17:26:23 +0000

Proces legislacyjny na zgromadzeniu ludowym rozpoczynał wniosek ustawodawczy magistratury posiadającej ius agendi cum populo (tzn. prawo wnioskowania z upoważnienia ludu). Zatem tryb ustawodawczy rozpoczynał wniosek magistratury przedkładany na zgromadzenie ludowe. Wniosek ten musiał zostać zatwierdzony przez senat (zgromadzenie starszych, ojców republiki rzymskiej) i zgromadzenie ludowe nie mogło dyskutować nad projektem tylko przyjąć go lub odrzucić przez aklamację. Jeśli magistratura miała wątpliwości czy jej wniosek będzie właściwie zrozumiany, czy będzie przyjęty bezproblemowo przez zgromadzenie ludowe, mogła zwołać zgromadzenie przygotowawcze w czasie którego miała prawo wyłuszczać motywy podjęcia wniosku. Gdy wniosek został przedstawiony właściwemu zgromadzeniu ludowemu dyskusja już nie była możliwa.
Zgromadzeniu ustawodawczemu przedstawiał magistrat wniosek w drodze promulgacji.
- promulgatio – pierwsza czynność trybu ustawodawczego. Przyjęcie lub odrzucenie wniosku następowało w drodze rogacji.
- rogatio – przyjęcie lub odrzucenie wniosku bez dyskusji nad jego treścią.
Wynik 50% +1% – wniosek stawał się prawem.
– renuntiatio – ogłoszenie publicznie wyniku głosowania.

Jeszcze senat mógł odrzucić ustawę ale tylko z przyczyn formalnych. Nie miał prawa ingerować w jej treść.

Prawo stanowione

admin — Wed, 18 Jun 2008 22:25:42 +0000

Obok zwyczaju prawo może powstawać drogą jego stanowienia czyli drogą ustawodawczą. W czasach królewskich powstawało drogą ustaw królewskich i kapłańskich. Prawodawcą miał być ponoć już Romulus. Dopiero w okresie republiki wykształcił się proces ustawodawczy. Ustawy ( leges ) przez długi okres był zasadniczym źródłem tworzenia prawa. Leges to ustawy oparte na uchwałodawczych uprawnieniach zgromadzeń ludowych.

Zgromadzenia ludowe przeszły pewną ewolucję początkowo były one :
- kurialne : organizowanie ich opierało się na kuriach rodowych. Uczestniczyli w nich wyłącznie patrycjusze później plebejusze i wówczas powstały:
- centurialne : organizacje oparte o centuria, czyli klasy wolnych mieszkańców Rzymu. Zgromadzenia centurialne podzielone były na 7 klas , przy czym klasa pierwsza (którą stanowili Rzymianie będący właścicielami 100 tys. funtów miedzi czyli tzw. asów) uprawniona była 98 głosów. sześć pozostałych klas o niższym cenzusie posiadania dysponowało pozostałymi głosami.
- trybusowe : zgromadzenia wg. tribus. Uczestniczyli w nich wszyscy wolni obywatele rzymscy podzieleni na trybuty.
Zgromadzenia ludowe straciły moc prawotwórczą w Ι w. n.e. Za Tyberiusza pozbawiono je prawa wyboru magistratur. W praktyce zaprzestały swej działalności po śmierci cesarza Nerwy (96-98).

Prawo zwyczajowe

admin — Sat, 14 Jun 2008 12:25:08 +0000

Prawo zwyczajowe – zwyczaj długotrwale stosowany przez ludzi w przekonaniu, że stosują oni prawo (mos maiorum). Mos maiorum traci zdolność moralnego oddziaływania na Rzymian u schyłku republiki (zmiany sposobu życia elit rzymskich – zbytek i korupcja. „Rozwiązłość i buta pojawiła się po tym gdy Rzym przestał obawiać się Kartaginy”).
Mos maiorum – zwyczaj ( jeszcze nie prawo zwyczajowe)

Źródła prawa rzymskiego

admin — Wed, 11 Jun 2008 22:24:36 +0000

Źródła prawa rzymskiego w znaczeniu przedmiotowym rozpatrujemy jako:

Fontes iuris oriundi źr. powstania prawa – przejaw woli czynników prawotwórczych czyli decyzję czynników prawotwórczych ustawy, uchwały Plebsu, uchwały senatu, konstytucji cesarskich, edyktów magistratur. Czyli są to czynniki, które tworzą prawo.
Fontes iuris cognoscendi źr. poznania prawa – efekty działania czynników prawotwórczych czyli pomniki prawa, na podstawie których dziś czerpiemy wiedzę o prawie rzymskim. Czyli są to dokumenty.

Często źródło poznania prawa jest jednocześnie źródłem powstania prawa np.” ustawa dwunastu tablic”, czy określona konstytucja cesarska. Pierwotnym źródłem prawa rzymskiego był jednak zwyczaj. Zwyczaj to powszechnie stosowana i dobrowolnie ustalona reguła postępowania na danym obszarze. Nie ma on jednak charakteru prawnego, nie jest źródłem prawa ale na jego podstawie tworzy się prawo zwyczajowe, które już jest źródłem prawa obowiązującego.

Podział prawa rzymskiego w okresie przełomu republiki i pryncypatu

admin — Mon, 09 Jun 2008 22:24:09 +0000

ius cvile – prawo obywateli wynikające z archaicznych reguł prawa i dostępne wyłącznie dla obywateli rzymskich (zamieszkujących pierwotny obszar Rzymu i pięciomilowego okręgu wokół miasta) i ich potomków. Reguły ius civile miały zastosowanie tylko o stosunkach między obywatelami rzymskimi. Były niedostępne dla stosunków między Peregrynami a Rzymianami. Ius civile zwane też było ius quiritum (Kwirytami zwano pierwotnych obywateli gminy rzymskiej). Wraz z rozwojem wymiany handlowej i obrotu gospodarczego. Stawało się prawem niewystarczającym dla regulowania stosunków w imperium. Stąd powstanie ius gentium i honorarium.
2. ius gentium – nowy system, prawo wspólne, prawo narodów. System dostosowany do obrotu z cudzoziemcami. Prawo w zasadniczych sprawach zgodne było zarówno z prawem rzymskim jak i ius peregrinorum. Były to te normy które ujęte były zarówno w ius civile jak i były zwane innym systemem prawa ius peregrinorum. Handel niewolnikami między Rzymianami a Peregrynami możliwy był dzięki temu, że stosunki te były chronione w drodze ius gentium. Rozwój ius gentium możliwy był po powołaniu w Rzymie instytucji pretora dla Peregrynów (242pne.). Był to urzędnik rzymski, który chronił stosunki między cudzoziemcami gdy szło o sprawę rzymską.
3. ius honorarium – prawo urzędnicze tworzone przez magistratury rzymskie. Stosunki chronione przez pretora urbanusa (pretora miasta). Chronił on lub odmawiał ochrony w swym edykcie w sposób odmienny niż miało to miejsce w ius civile . Prawo powstało, ponieważ okazało się, że stosunki gospodarcze i handlowe między samymi obywatelami rzymskimi wykraczają daleko poza ramy ius civile. Jest to system prawa oparty na normach tworzonych nie na drodze ustawy lecz przez magistratury rzymskie, przez urzędników. Do ochrony tych stosunków upoważniony był urzędnik zwany pretorem urbanusem (ustanowiony już wcześniej – w 367 p.n.e.). Początkowo jego zadania były nieco inne, później chronił te sprawy które wykraczały poza ius civile.
Pryncypat:
4. prawo cesarskie – prawotwórcza działalność cesarzy rzymskich. Normy te nie nawiązywały do poprzednich trzech systemów. Około ІІ w.ne. podział na ius civile, gentium i honoraium przestał być obowiązujący. Wówczas prawo cesarskie zastąpiło go i stało się obowiązujące.
5.ius prowinciale – specyficzny, odmienny od rzymskiego system praw prowincjonalnych. W oddalanych narodach podbitych prawo rzymskie doznawało wulgaryzacji i często miejscowe, silnie zadomowione ,cieszące się poważaniem prawo adoptowano. Było to więc prawo rzymskie ale ulegające wpływom lokalnych praw szczepowych (dawne kolonie greckie. Prawo greckie było lepiej wykształcone).

Po 212 r n.e. podział na ius civile , gentium i honorarium całkowice stracił znaczenie. Wówczas edykt Karakalli nadał obywatelstwo rzymskie wszystkim mieszkańcom imperium. Podział miał w późnym cesarstwie jedynie „żywot doktrynalny” a nie praktyczny, choć formalnie nadal istniał. Te trzy systemy weszły przecież do kodyfikacji justyniańskiej ale w praktyce prawo było jednolite.
Domiat:
Rozpoczęto rozróżniać dwa systemy prawa:
ius vetus : dawny system ius civile, ius gentium, ius honorarium przekazywany głównie przez literaturę prawniczą.
ius novum : nowe prawo, prawo cesarskie