Jun
9
Podział prawa rzymskiego w okresie przełomu republiki i pryncypatu
Filed Under Prawo rzymskie | Comments Off
ius cvile – prawo obywateli wynikające z archaicznych reguł prawa i dostępne wyłącznie dla obywateli rzymskich (zamieszkujących pierwotny obszar Rzymu i pięciomilowego okręgu wokół miasta) i ich potomków. Reguły ius civile miały zastosowanie tylko o stosunkach między obywatelami rzymskimi. Były niedostępne dla stosunków między Peregrynami a Rzymianami. Ius civile zwane też było ius quiritum (Kwirytami zwano pierwotnych obywateli gminy rzymskiej). Wraz z rozwojem wymiany handlowej i obrotu gospodarczego. Stawało się prawem niewystarczającym dla regulowania stosunków w imperium. Stąd powstanie ius gentium i honorarium.
2. ius gentium – nowy system, prawo wspólne, prawo narodów. System dostosowany do obrotu z cudzoziemcami. Prawo w zasadniczych sprawach zgodne było zarówno z prawem rzymskim jak i ius peregrinorum. Były to te normy które ujęte były zarówno w ius civile jak i były zwane innym systemem prawa ius peregrinorum. Handel niewolnikami między Rzymianami a Peregrynami możliwy był dzięki temu, że stosunki te były chronione w drodze ius gentium. Rozwój ius gentium możliwy był po powołaniu w Rzymie instytucji pretora dla Peregrynów (242pne.). Był to urzędnik rzymski, który chronił stosunki między cudzoziemcami gdy szło o sprawę rzymską.
3. ius honorarium – prawo urzędnicze tworzone przez magistratury rzymskie. Stosunki chronione przez pretora urbanusa (pretora miasta). Chronił on lub odmawiał ochrony w swym edykcie w sposób odmienny niż miało to miejsce w ius civile . Prawo powstało, ponieważ okazało się, że stosunki gospodarcze i handlowe między samymi obywatelami rzymskimi wykraczają daleko poza ramy ius civile. Jest to system prawa oparty na normach tworzonych nie na drodze ustawy lecz przez magistratury rzymskie, przez urzędników. Do ochrony tych stosunków upoważniony był urzędnik zwany pretorem urbanusem (ustanowiony już wcześniej – w 367 p.n.e.). Początkowo jego zadania były nieco inne, później chronił te sprawy które wykraczały poza ius civile.
Pryncypat:
4. prawo cesarskie – prawotwórcza działalność cesarzy rzymskich. Normy te nie nawiązywały do poprzednich trzech systemów. Około ІІ w.ne. podział na ius civile, gentium i honoraium przestał być obowiązujący. Wówczas prawo cesarskie zastąpiło go i stało się obowiązujące.
5.ius prowinciale – specyficzny, odmienny od rzymskiego system praw prowincjonalnych. W oddalanych narodach podbitych prawo rzymskie doznawało wulgaryzacji i często miejscowe, silnie zadomowione ,cieszące się poważaniem prawo adoptowano. Było to więc prawo rzymskie ale ulegające wpływom lokalnych praw szczepowych (dawne kolonie greckie. Prawo greckie było lepiej wykształcone).
Po 212 r n.e. podział na ius civile , gentium i honorarium całkowice stracił znaczenie. Wówczas edykt Karakalli nadał obywatelstwo rzymskie wszystkim mieszkańcom imperium. Podział miał w późnym cesarstwie jedynie „żywot doktrynalny” a nie praktyczny, choć formalnie nadal istniał. Te trzy systemy weszły przecież do kodyfikacji justyniańskiej ale w praktyce prawo było jednolite.
Domiat:
Rozpoczęto rozróżniać dwa systemy prawa:
ius vetus : dawny system ius civile, ius gentium, ius honorarium przekazywany głównie przez literaturę prawniczą.
ius novum : nowe prawo, prawo cesarskie
Comments
You must be logged in to post a comment.